Jump to content
From ArchWiki
Çeviri Durumu: Bu makale, Installation guide makalesinin çevirisidir. Son çeviri tarihi (yıl-ay-gün şeklinde): 2023-08-31. Eğer makalenin İngilizce sürümünde değişiklik yapılmış ise çevirinin senkronize edilmesine yardımcı olabilirsiniz. Çevirmenliğe dair bilgi edinmek için Telegram grubumuzu ziyaret edebilirsiniz.

Bu belge, Arch Linux'u resmî kurulum kalıbı ile, tercih ettiğiniz kurulum aracını kullanarak yüklemenize yardımcı olacak bir rehberdir. Kurulum ortamı canlı sistem şeklindedir ve canlı sisteme erişebilmek için kurulum aracını cihazınıza bağlayıp, cihazınızı bu ortamda önyüklemeniz gerekmektedir. Canlı sistem, Arch Linux'u erişilebilirlik ayarları ile kurma sayfasında açıklandığı üzere erişilebilirlik seçenekleri sunmaktadır. Başkaca kurulum yöntemleri için Kategori: Yükleme süreci sayfasına göz atın.

Kurulumdan önce SSS sayfasına bakmanız tavsiye edilir. Bu dokümanda kullanılan ortak standartlar hakkında bilgi edinmek için Yardım:Okuma yönergeleri sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Bilhassa `italik` biçimde yazılmış yer tutucular, kullanıcı tarafından elle değiştirilmelidir.

Rehber kısa tutulmuştur ve talimatları bölüm başında belirtilen sırayla takip etmeniz tavsiye edilir. Daha ayrıntılı yönergeler için ilgili ArchWiki makalelerine ve çeşitli programların kullanım kılavuzlarına (man page) göz atabilir, etkileşimli yardım için IRC kanalı (İngilizce) ve forumlardan (İngilizce) yararlanabilirsiniz.

Arch Linux, x86_64 uyumlu, 512 MiB belleğe sahip her cihazda çalışabilmelidir ancak canlı sistemi önyükleyebilmek için daha fazla belleğe ihtiyaç duyulur.[1] Temel bir kurulum diskte 2 GiB'dan az yer kaplamalıdır. Kurulum, uzak depolardan paketler indirmeyi gerektireceği için bu süreçte internet bağlantınızın olduğu varsayılır.

## Kurulum öncesi

### Kurulum kalıbı edinme

Download sayfasından, önyüklemeyi nasıl yapmak istediğinize göre ISO dosyasını veya Netboot kalıbını edinin. Ayrıca aynı sayfadan ilgili GnuPG imzasını da edinmeyi unutmayın, bir sonraki aşamada bu imzaya ihtiyacınız olacaktır.

### İmzayı doğrulama

İndirdiğiniz kalıbı kullanmadan önce doğrulamanız tavsiye edilir. Özellikle zararlı imajlar sunacak şekilde müdahale edilme tehlikesi barındıran HTTP yansımalarından indirilen dosyaları kullanmadan önce imza doğrulamak önemlidir.

Sisteminizde GnuPG yüklü ise PGP imzasını, ISO'nun bulunduğu dizine indirip (Download sayfasında Checksums'ın altında) şu komut ile doğrulayın:

    $ gpg --keyserver-options auto-key-retrieve --verify archlinux-sürüm-x86_64.iso.sig

Veya süregelen bir Arch Linux kurulumundayken şu komutu çalıştırın:

    $ pacman-key -v archlinux-sürüm-x86_64.iso.sig

Not:

- İmzanın kendisi archlinux.org yerine yansıma bir siteden indirilmişse kötü amaçlarla değiştirilmiş olabilir. Bu durumda imzayı çözmek için kullanılan kamusal anahtarın (public key) başka güvenilir bir anahtar tarafından imzalandığına emin olun. `gpg` komutu kamusal anahtar parmak izinin çıktısını verecektir.
- İmzanın geçerliliğini onaylamanın bir başka yolu ise kamusal anahtar parmak izi ile Arch Linux geliştiricilerinden ISO'yu imzalayan kişinin anahtar parmak izinin aynı olduğunu doğrulamaktır. Kamusal anahtar işlemi hakkında daha fazla bilgi edinmek için Wikipedia:tr:Açık anahtarlı şifreleme makalesine göz atın.

### Kurulum diski hazırlama

Kurulum kalıbı hedef cihaza bir USB disk, optik disk veya ağ üzerinden PXE ile sağlanabilir: ilgili makaleleri takip edip tercih ettiğiniz kalıp ile kendinize bir kurulum diski hazırlayabilirsiniz.

### Canlı ortamda önyükleme

Not: Arch Linux kurulum kalıpları Secure Boot'u desteklemez. Kurulum ortamında önyükleyebilmek için Secure Boot'u devre dışı bırakmanız gerekir. Eğer isterseniz kurulumdan sonra Secure Boot'u tekrar aktif hâle getirebilirsiniz.

1. BIOS/UEFI üzerinden Arch Linux kurulum ortamını barındıran önyükleme aygıtını seçin. Önyükleme menüsüne genellikle POST safhasında, açılış ekranında belirtilen tuşa (Örneğin F2 veya Del) basarak ulaşılabilir. Detaylar için anakartınızın kullanma kılavuzuna başvurun.
2. Kurulumun önyükleme menüsü açıldığında "Arch Linux kurulum ortamı"nı seçin ve `Enter`'a tıklayıp ana kurulum ortamına girin.
   İpucu:
   - Kurulum kalıbı UEFI modunda iken GRUB, BIOS modunda iken syslinux kullanır. Önyükleme parametrelerini girmek için sırasıyla `e` veya `Tab` tuşlarını kullanın, parametrelerin listesi için README.bootparams dosyasına bakın.
   - Elle tanımlanan önyükleme parametrelerine verilebilecek en yaygın örnek yazı tipi boyutudur. HiDPI ekranlarda (sistem tarafından algılanmadığında) okunabilirlik için `fbcon=font:TER16x32` parametresini kullanmak yardımcı olabilir. Ayrıntılı açıklama için HiDPI#Linux console (tty) sayfasına bakın.
3. Bu adımların sonunda ilk sanal uçbirim ekranına tam yetkili kullanıcı olarak giriş yapmış olacaksınız ve sizi Zsh kabuğu karşılayacak.

Farklı bir uçbirime geçmek için—örneğin, bu rehberi kurulum süresince Lynx'te görüntülemek için—`Alt+yön tuşu` kısayolunu kullanın. Yapılandırma dosyalarını düzenlemek için, mcedit(1), nano ve vim kullanılabilir durumdadır. Kurulum ortamına dahil edilmiş paketlerin listesi için packages.x86_64 sayfasına bakın.

### Konsol klavye düzenini ve yazı tipini ayarlama

Varsayılan uçbirim tuşeşlemi İngilizce (ABD)'dir. Kullanılabilir düzenler şu komut ile listelenebilir:

    # ls /usr/share/kbd/keymaps/**/*.map.gz

Düzeni değiştirmek için loadkeys(1) komutuna ilgili dosya ismini, dizin ve dosya uzantısını dahil etmeden girin. Örneğin, Türkçe Q klavye düzenine ayarlamak için:

    # loadkeys trq

Veya Türkçe F klavye için:

    # loadkeys trf

Uçbirim yazı tipleri `/usr/share/kbd/consolefonts/` dizininde bulunur, tercih ettiğiniz yazı tipine ayarlamak için setfont(8) komutunu kullanabilirsiniz. Örneğin HiDPI ekranlara uygun en büyük yazı tiplerinden birini kullanmak için şu komutu çalıştırın:

    # set font ter-132b

### Önyükleme modunu doğrulama

Hangi önyükleme modunda olduğunuzu öğrenmek için UEFI bit genişliğini kontrol edin:

    # cat /sys/firmware/efi/fw_platform_size

Eğer komut `64` şeklinde çıktı veriyorsa sistem, UEFI modunda ve 64-bit x64 UEFI'ye sahip demektir. Eğer komut `32` şeklinde çıktı veriyorsa sistem UEFI modunda ve 32-bit IA32 UEFI'ye sahip demektir, bu mod desteklenmektedir ancak önyükleyici olarak GRUB dışında bir seçeneğiniz olmayacaktır. Eğer kommut çalıştırıldığında dosya yoksa, sistem BIOS (veya CSM modunda) önyüklenmiş olabilir. Eğer sistem istediğiniz modda (UEFI veya BIOS) önyüklenmemiş ise anakartınızın kullanım kılavuzuna başvurun.

### İnternete bağlanma

Canlı ortamda bir internet bağlantısı sağlamak için şu adımları takip edin:

- Kullanacağınız ağ arayüzünün listelenmiş ve etkin olduğunu doğrulayın, örneğin ip-link(8) aracılığıyla:

      # ip link

- Kablosuz ağa veya WAN'a bağlanmadan önce ilgili kartın rfkill ile bloke edilmediğinden emin olun.
- Ağa bağlanın:
  - Ethernet—kabloyu takın.
  - Wi-Fi—iwctl'yi kullanarak kablosuz ağa bağlanın.
  - Mobil genişbant modemi—mmcli'yi kullanarak mobil ağa bağlanın.
- Ağ bağlantınızı yapılandırın:
  - DHCP: (systemd-networkd ve systemd-resolved tarafından sağlanan) dinamik IP adresi ve DNS sunucusu atamaları; ethernet, WLAN ve WWAN ağ arayüzleri için hiçbir ayarlamaya gerek duymadan çalışıyor olmalıdır.
  - Statik IP adresi: Network configuration#Static IP address sayfasını takip edin.
- Bağlantınızı test etmek için ping komutunu kullanabilirsiniz:

      # ping archlinux.org

Not: Kurulum kalıbında systemd-networkd, systemd-resolved, iwd ve ModemManager önceden yapılandırılmış hâldedir ancak sistemi kurduğunuzda yapılandırmaları kendiniz yapmanız gerekecektir

### Sistem saatini güncelleme

Canlı ortamda systemd-timesyncd varsayılan olarak açıktır ve internet bağlantısı sandığınız andan itibaren sistem zamanı otomatik olarak senkronize edilecektir.

timedatectl(1)'yi kullanarak sistem saatinin doğruluğunu temin edin:

    # timedatectl

### Disk bölümlendirmesi

Diskler, canlı sistem tarafından algılandıktan sonra; `/dev/sda`, `/dev/nvme0n1` veya `/dev/mmcblk0` gibi bir blok aygıta atanır. Bu cihazları tanımlayabilmek için, lsblk veya aşağıdaki fdisk komutunu kullanın.

    # fdisk -l

`rom`, `loop` veya `airoot` şeklinde olan bölümler görmezden gelinebilir.

İpucu: Bölümlendirme yapmadan önce NVMe disklerinizin ve Advanced Format sabit disklerirnizin en uygun mantıksal sektör boyutunu kullandığından emin olun.

Aşağıda belirtilen disk bölümleri seçtiğiniz herhangi bir blok aygıt için zorunlu bölümlerdir:

- Kök dizin için bir bölüm `/`.
- UEFI modda önyükleyebilmek için: bir EFI sistem bölümü.

LVM, sistem şifrelemesi veya RAID için yığın blok cihazı oluşturmak istiyorsanız bu aşamada yapmalısınız.

fdisk veya parted kullanarak bölümlendirme tablosunu ayarlayın. Örneğin:

    # fdisk /dev/bölümlendirilecek_disk

Not:

- Eğer disk gözükmüyorsa, disk denetçisinin RAID modunda olmadığından emin olun.
- Eğer önyükleyeceğiniz disk hâlihazırda bir EFI sistem bölümü barındırıyorsa yeni bir tane oluşturmayın ve bulunanı kullanın.
- Takas (swap) alanı, destekleyen dosya sistemlerinde takas dosyası şeklinde de ayarlanabilir.

#### Örnek düzenler

UEFI ile GPT
Bağlama noktası | Bölüm | Bölüm tipi | Önerilen boyut
--- | --- | --- | ---
`/mnt/boot`1 | `/dev/efi_sistem_bölümü` | EFI sistem bölümü | En az 300 MiB. Birden fazla çekirdek kurulacaksa 1 GiB veya daha fazla.
`[SWAP]` | `/dev/takas_bölümü` | Linux swap | 512 MiB'den fazla
`/mnt` | `/dev/kök_bölümü` | Linux x86-64 kök dizini (/) | Cihazda geriye kalan tüm alan

1. EFI bölümünü `/mnt/efi` gibi farklı bağlantı noktalarına da bağlayabilirsiniz. Ancak kullanacağınız önyükleyicinin sistem çekirdeğini ve initramfs imajlarını kök dizininden yükleyebilmesi gerekir.

MBR ile BIOS
Bağlantı noktası | Bölüm | Bölüm tipi | Önerilen boyut
--- | --- | --- | ---
`[SWAP]` | `/dev/takas_bölümü` | Linux swap | 512 MiB'tan fazla
`/mnt` | `/dev/kök_bölümü` | Linux | Cihazda geriye kalan tüm alan

Örnek bölümlendirme düzenlerini inceleyip nasıl bir düzen oluşturmanız gerektiği hakkında ipucu alabilirsiniz.

### Bölüm biçimlendirme

Bölümler oluşturulduktan sonra, oluşturulmuş her yeni bölüm uygun dosya sistemi ile biçimlendirilmelidir. Konu hakkında File systems#Create a file system sayfasında daha fazla detaya ulaşabilirsiniz.

Örneğin, `/dev/kök_bölümü` bölümünde Ext4 dosya sistemi oluşturmak için şu komutu çalıştırın:

    # mkfs.ext4 /dev/kök_bölümü

Eğer takas için bir bölüm oluşturmuşsanız mkswap(8) ile hazır hâle getirin:

    # mkswap /dev/takas_bölümü

Not: Yığın blok cihazları için `/dev/*_bölümü` şeklinde belirtilen kısımları uygun blok cihaz yolu ile değiştirin

Eğer bir EFI sistem bölümü oluşturmuşsanız mkfs.fat(8) aracını kullanarak FAT32 şeklinde biçimlendirin.

Uyarı: EFI bölümünü sadece bölümlendirme aşamasındayken oluşturmuşsanız biçimlendirin. Eğer diskte öncesinde hâlihazırda bir EFI sistem bölümü bulunuyordu ise, bu bölümü yeniden biçimlendirmek bilgisayarda bulunan diğer işletim sistemlerinin önyükleyicilerinin bozulması ile sonuçlanacaktır.

    # mkfs.fat -F 32 /dev/efi_sistem_bölümü

### Dosya sistemlerini bağlama

Kök dizinini `/mnt`'a bağlayın. Örneğin, kök disk bölümü `/dev/kök_bölümü` ise:

    # mount /dev/kök_bölümü /mnt

Geriye kalan bağlama noktalarını oluşturun ve ilgili bölümlere bağlayın. (`/mnt/efi` gibi)

İpucu: mount(8) komutunu `--mkdir` ile çalıştırarak ilgili bağlantı noktasının bağlama sırasında oluşmasını sağlayabilirsiniz. Alternatif olarak mkdir(1) ile öncesinden bağlantı bölümünü oluşturabilirsiniz.

UEFI sistemler için, EFI sistem bölümünü bağlayın:

    # mount --mkdir /dev/efi_sistem_bölümü /mnt/boot

Eğer bir takas bölümü oluşturmuşsanız swapon(8) ile etkinleştirin:

    # swapon /dev/swap_bölümü

Rehberin sonraki aşamalarında genfstab(8), bağlanmış dosya sistemlerini ve takas alanını algılayacaktır.

## Kurulum

### Yansıma bağlantıları seçme

İndirilecek olan paketler yansıma sunuculardan indirilmelidir, bu sunucular `/etc/pacman.d/mirrorlist` dosyası tarafından belirlenir. Canlı sistemde internete bağlandıktan sonra reflector, yansımaların listesini, en yeni 20 senkronize HTTPS yansımasını indirme hızına göre sıralayıp bu sıraya göre günceller.

Listede bir yansımanın yukarılara yerleştirilmiş olması, bir paketin indirilmesi sırasında ona verilecek önceliği ifade eder. Listenin doğruluğundan emin olmak için incelemek isteyebilirsiniz. Eğer listede sıkıntılar olduğunu düşünüyorsanız dosyayı gereğince düzenleyebilirsiniz.

Bu yansımalar dosyası, sonrasında pacstrap ile yeni yükleyeceğiniz sisteme kopyalanacağı için doğru bir şekilde düzenlemek önemlidir.

### Temel paketleri yükleme

Not: Canlı sisteme ait (`/etc/pacman.d/mirrorlist` dışında) hiçbir yazılım veya yapılandırma dosyası kurulacak olan sisteme aktarılmamaktadır.

base paketini, Linux çekirdeğini ve yaygın donanımlar için donanım yazılımlarını pacstrap(8) betiği ile yükleyin:

    # pacstrap -K /mnt base linux linux-firmware

İpucu:

- İstediğiniz sistem çekirdeği tercihinize göre linux paketi yerine başka bir çekirdek paketini kurabilirsiniz. Veya eğer konteyner (sanallaştırma) içine kurulum yapıyorsanız çekirdek yüklemeyebilirsiniz.
- Sanal makineye veya konteynere kurulum yaparken donanım yazılımlarını indirmeyebilirsiniz

base, canlı kurulum ortamındaki tüm araçları barındırmaz, bu yüzden tümüyle işlevsel, temel bir sistem için daha fazla pakete ihtiyaç duyulabilir. Başka paket veya paket grupları indirmek için paketlerin isimlerini yukarıdaki pacstrap komutunun sonuna (aralara boşluk bırakarak) ekleyebilirsiniz veya yeni sisteme chroot yapılmışken[broken link: invalid section] pacman kullanarak indirebilirsiniz. Bilhassa şunları indirmeniz gerekebilir:

- sistemde kullanılacak dosya sistemleri için kullanıcı-alanı (userspace) araçları, örneğin dosya sistemi oluşturmak ve fsck için
- eğer sistemde kullanılacaksa RAID veya LVM bölümlerine erişim için gerekli araçlar
- linux-firmware paketine dahil edilmemiş özel donanım yazılımları (ör. yerleşik ses için sof-firmware, Marvell kablosuz cihazları ve Broadcom kablosuz cihazlarına ait diğer donanım yazılımları için linux-firmware-marvell)
- ağ yapılandırması için gerekli araçlar (ör. bir ağ yöneticisi, bir bağımsız DHCP istemcisi, Wi-Fi için doğrulama yazılımı veya mobil genişbant bağlantıları için ModemManager)
- bir metin düzenleyicisi,
- man ve info sayfalarındaki dokümanlara ulaşabilmek için gerekli paketler: man-db, man-pages ve texinfo.

Nelerin gerekli olabileceği konusunda bir fikir edinmek için canlı sistemde bulunan paketlerin listesi packages.x86_64'de sıralanmıştır.

### Fstab

Bir fstab dosyası oluşturun (UUIDleri veya etiketleri tanımlamak için `-U` veya `-L` bayraklarını kullanın)

    # genfstab -U /mnt >> /mnt/etc/fstab

Oluşturmuş olduğunuz `/mnt/etc/fstab` dosyasını kontrol edin ve bir hata söz konusu ise tercih ettiğiniz metin editörü ile düzenleyin.

### Yeni sisteme giriş (Chroot)

Yeni sistemin köküne geçiş yapın:

    # arch-chroot /mnt

### Zaman dilimi

Zaman dilimini ayarlayın:

    # ln -sf /usr/share/zoneinfo/Europe/Istanbul /etc/localtime

`/etc/adjtime` dosyasını oluşturmak için hwclock(8) komutunu çalıştırın:

    # hwclock --systohc

Bu komut donanım saatinizin UTC yani Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a ayarlı olduğunu varsayar. Detaylar için System time#Time standard sayfasına bakabilirsiniz.

### Yerelleştirme

Tercih ettiğiniz düzenleyici ile `/etc/locale.gen` dosyasını açın. `tr_TR.UTF-8 UTF-8` ve diğer ihtiyaç duyacağınız UTF-8 yerel bölge ifadelerinin yorum karakterini (# sembolü) silin. Ardından sistem yerelleştirme ayarlarını şu komut ile oluşturun:

    # locale-gen

locale.conf(5) dosyasını oluşturun ve LANG değişkenini gereğince ayarlayın:

    /etc/locale.conf

    LANG=tr_TR.UTF-8

Klavye düzenini değiştirmişseniz, vconsole.conf(5) dosyasını düzenleyerek bu düzeni kalıcı hâle getirebilirsiniz:

    /etc/vconsole.conf

    KEYMAP=trq

### Ağ yapılandırması

hostname doyasını oluşturup bilgisayar adını ayarlayın:

    /etc/hostname

    bilgisayar_adi

Yeni kurmuş olduğunuz ortam için ağ ayarlarını tamamlayın. Örneğin eğer pacstrap sırasında yüklememişseniz uygun ağ yönetim yazılımlarını yükleyebilir, eğer gerekliyse yapılandırabilir ve önyükleme sonrasında çalışması için ilgili systemd birimini başlatabilirsiniz.

### Initramfs

Yeni initramfs oluşturmak genellikle gerekli değildir çünkü pacstrap ile sistem çekirdeği yüklenirken mkinitcpio çalıştırılır ve initramfs oluşturulur.

Sisteminiz LVM, sistem şifrelemesi ve RAID içeriyor ise, mkinitcpio.conf(5) dosyasını düzenleyin ve initramfs imajını tekrar oluşturun:

    # mkinitcpio -P

### Kök şifresi

Kök kullanıcı şifresini ayarlayın:

    # passwd

### Önyükleyici

Linux ile uyumlu bir önyükleyici seçip kurun. Ek olarak işlemciniz AMD veya Intel ise mikrokod güncellemelerini aktif hâle getirin.

## Yeniden başlatma

Chroot ortamından `exit` komutu ile veya `Ctrl+d` tuşlarına basarak çıkın.

Tercihen tüm disk bölümlerinin bağlantısını, `umount -R /mnt` komutu ile kesebilirsiniz. Bu şekilde hâlen "meşgul" bir disk bölümü varsa haberdar olabilir ve fuser(1) ile sebebini saptayabilirsiniz.

Son olarak bilgisayarınızı `reboot` komutu ile yeniden başlatın: canlı sisteme bağlı kalmış bir disk bölümü varsa bağlantısı systemd tarafından otomatik olarak kesilecektir. Kurulum diskini çıkarmayı unutmayın, ve ardından yeni sisteminize kök kullanıcısı olarak giriş yapın.

## Kurulum sonrası

Sistem yönetimi için yönergeleri ve kurulum sonrası yapılması gerekenler için hazırlanmış öğreticileri Genel öneriler sayfasında bulabilirsiniz. (Çizgesel (Graphical) kullanıcı arabirimi (GUI) ayarlamak, sınırlı yetkiye sahip kullanıcı oluşturmak gibi)

İlgilenebileceğiniz uygulamaların listesi için Uygulamalar listesi'ne göz atın.

Category:

- Installation process (Türkçe)

Hidden category:

- Pages with broken section links